Het juiste moment voor een boodschap

Het gevoel dat dit boek er moest komen, ontstond uit twee dingen: Els' eigen verlangen om haar boodschap te delen over een onderwerp waar veel onwetendheid rond bestaat, en de vele mensen — bedrijfsleiders, HR, opleidingsverantwoordelijken — die na haar verhaal zeiden: "daar hebben we nooit aan gedacht, schrijf daar een boek over." Het begon met een gratis whitepaper, en van het een kwam het ander. Tien jaar eerder, zegt ze, had niemand het boek bekeken; praten over geld was toen nog veel minder bespreekbaar. En zelfs nu is het nog geen vlot gespreksonderwerp.

Onze rare relatie met geld

Waarom schamen mensen zich zo over geld? Omdat we er een dubbele relatie mee hebben, zegt Els. Geld geeft vrijheid, onafhankelijkheid en mogelijkheden, maar draagt ook een zware lading — er hangt meteen een oordeel aan vast, alsof je iets fout deed wanneer je je zaken niet op orde hebt. We praten er niet over met wie minder heeft (uit angst voor jaloezie), en bij wie veel heeft, gaat de wereld al snel speculeren over de herkomst van dat geld. Die dubbelheid maakt dat we niet goed weten hoe we ermee moeten omgaan.

De mythe van automatische geletterdheid

Een mythe die Els doorprikt: dat wie kapitaalkrachtig is, automatisch ook financieel geletterd is. Geletterdheid — kennis, gedrag en attitude — is één ding, maar het garandeert geen afwezigheid van financiële stress. Belangrijker nog is het onderscheid met financieel welzijn: niet enkel een schok als een energiecrisis of COVID kunnen opvangen, maar een plan hebben voor de toekomst. Geen plan om multimiljonair te worden, maar een plan rond wat je gelukkig maakt en wat je daarvoor nodig hebt — want geld is ook tijd. Financieel welzijn gaat over je comfortabel voelen, zonder die knagende stress over wat komen gaat.

Eigenaarschap en de juiste vragen durven stellen

Els verbindt financieel welzijn met eigenaarschap over je leven: eens je weet waar je naartoe wilt, kun je ook actie ondernemen. En je hoeft niet van naaldje tot draadje alles te weten — Els zelf, met een hele carrière in de financiële sector, weet ook niet alles. Wat telt, is de juiste vragen durven stellen, en het antwoord toetsen bij iemand anders die je vertrouwt. Zeker in tijden van desinformatie: checken, checken, checken. Het gesprek raakt aan een herkenbaar voorbeeld — Artemis die via haar boekhouder ontdekte dat ze door één niet-aangevinkt vakje jarenlang duizenden euro's belastingteruggave was misgelopen — en aan de bankierseed, sinds 2025, die volgens Els zowel de bankier als de consument helpt.

"Hand naar mond" en lifestyle creep

Els legt de term "hand-naar-mondgezinnen" uit: alles wat binnenkomt, wordt meteen geconsumeerd. Uit onderzoek blijkt dat dit niet alleen mensen in armoede zijn die amper toekomen, maar evengoed rijke mensen die zo boven hun stand leven dat ook zij snel in de problemen komen bij een duurdere factuur of een hapering in het inkomen. Dat boven je stand leven heet ook lifestyle creep: als er meer binnenkomt, til je je levensstijl mee op — terwijl je net dan potentieel laat liggen om een buffer op te bouwen. En de grootste mythe die we dringend moeten doorprikken: denken dat het jóú niet kan overkomen. Eén op de twee koppels gaat uit elkaar, iedereen kan ziek worden — financiële weerbaarheid heeft iedereen nodig.

De werkvloer als hefboom

Waarom net de werkvloer als plek om over financieel welzijn te leren? Omdat het zo inclusief is, zegt Els. Op de schoolbanken krijgt niet iedereen het mee (al zet Vlaanderen mooie stappen in het secundair onderwijs), en eens afgestudeerd leer je op het werk van alles — talen, persoonlijke ontwikkeling — maar voor geldzaken was er weinig. Op het werk bereik je mensen die anders nooit de kans zouden krijgen om op een goede, begeleide, niet-commerciële manier over geld te leren. Els werkte recent intensief met mensen uit de zorg, die enorm dankbaar waren — ook richting hun werkgever. En de werkvloer biedt ook praktisch de infrastructuur: lokalen, webinars, digitale systemen.

Geldstress is ook een bedrijfskost

Voor de werkgever is er ook winst — een woord waar Els niet vies van wil zijn, want een bedrijf overleeft maar als er winst is, en die kun je investeren in mensen. Financiële stress heeft lichamelijke gevolgen (hoofdpijn, slecht slapen) en indirecte effecten: minder oplettendheid, meer werkongevallen. Als je die kosten berekent, heeft het negeren van financieel welzijn een negatieve impact op de winst. Bovendien biedt de diversiteit op de werkvloer net kansen om het relevant en op maat te maken — denk aan collega's die een deel van hun loon naar familie in het land van herkomst sturen. Met cases en persona's wordt het concreet in plaats van abstract.

Financiële verantwoordelijkheid is niet puur individueel

Die manier van werken doorprikt ook de aanname dat financiële verantwoordelijkheid iets puur individueels is. Zolang we zo blijven denken, zal er te weinig hulp zijn, zegt Els. Het is een kluwen van betrokken partijen — overheid, bedrijven, de financiële sector, organisaties — die elk een stukje verantwoordelijkheid dragen. Natuurlijk speelt je eigen verantwoordelijkheid mee (je moet wel iets willen leren), maar de last ligt niet alleen bij het individu.

Maakt digitalisering ons financieel sterker?

Een moeilijke vraag, vindt Els. Deels wel, maar er zitten veel risico's in. Verrassend genoeg zijn net jongeren, opgegroeid met het digitale, vaak kwetsbaar: ze zijn zó vertrouwd met digitaal werken dat ze niet meer kritisch zijn, na twee clicks denken "ik kan dit", en zo vaker slachtoffer worden van fraude én impulsief koopgedrag. Daarnaast is er een grote groep — ook digitaal geschoolde mensen, en zeker ouderen — die de razendsnelle evolutie van complexe financiële producten niet meer kan bijbenen, terwijl de bankier om de hoek verdween. Digitalisering helpt wel (online cursussen, oefenen, veel informatie), maar de les voor de toekomst is waakzaam blijven en bronnen controleren. Data kan ons ook proactief helpen — een melding "vergeet je reisverzekering niet" — maar kan evengoed misbruikt worden; daar is Els zelf nog niet uit.

Het genderaspect

Is er een genderaspect aan financiële geletterdheid? Absoluut — een onderwerp dat een boek op zich verdient. Het is nog geen eeuw geleden dat vrouwen in onze cultuur geen eigen rekening mochten hebben, en wie geen toegang heeft tot geldzaken, kan dat ook niet doorgeven in de opvoeding — iets wat generaties doorwerkt. Els hoort nog vaak vrouwen zeggen "mijn man heeft dat altijd gedaan, ik ken er niks van" — en juist daar moeten we vanaf, want je weet nooit wat het leven brengt (een scheiding, een overlijden, een zorgrol). Ook gedragsmatig ziet ze grote verschillen: in beursspellen (waar ze met de KU Leuven onderzoek naar deed) nemen jongens veel meer risico en "winnen" ze vaak, terwijl meisjes voorzichtiger zijn. Idealiter, verwijzend naar neurowetenschapper Eveline Crone, zou je jongens en meisjes bijna omgekeerde educatie geven: jongens temperen, meisjes net aanmoedigen om risico te durven nemen. Hetzelfde patroon zie je bij gokspelletjes, die vooral jongens aantrekken.

Dagelijks Geld

Met Dagelijks Geld wil Els zoveel mogelijk mensen toegang geven tot financiële educatie — en vooral zorgen dat financieel welzijn even hoog op de bedrijfsagenda komt als talen leren, sporten of gezond eten in de kantine, zodat álle werknemers ervan kunnen profiteren, niet enkel de happy few. Het idee vertrekt via werkgevers, maar door de stijgende noden (crisissen, oorlogen, toenemende financiële stress) en de soms trage besluitvorming in bedrijven vangt ze de vraag ook op met individuele begeleiding en webinars in kleine groepjes.

Het laatste woord

Gevraagd naar één inzicht dat ze wil meegeven, verwijst Els simpelweg naar haar titel: praat over geld. Doe je dat, dan kun je sowieso mensen helpen — jezelf, je gezin, je ouders die misschien niet meer mee zijn, collega's, vrienden. Ze geeft een herkenbaar voorbeeld: praat met je vrienden over de kosten van een vrijgezellenweekend vóór je zoiets de wereld instuurt, want voor je het weet ben je samen duizenden euro's kwijt. Praten is de eerste stap — en omdat we, zeker als Vlamingen, niet over geld praten, blijft dat de stap die ze moet blijven pushen.

Waarom we meer over geld moeten praten van Els Lagrou was de aanleiding voor dit gesprek. Wil je geen enkele aflevering missen? Abonneer je op Kom Maar Dichter via je favoriete podcastkanaal, en schrijf je in op The Conversation Layer — dan belanden de gesprekken, transcripties en extra reflecties meteen in je inbox.