Veel workshops, vergaderingen en leeromgevingen beginnen met goede bedoelingen.
We willen dat mensen verbinding maken. Dat ze spreken. Dat ze zich op hun gemak voelen. Dat ze bijdragen. Dus bedenken we een werkvorm die daarvoor moet zorgen.
Stel jezelf voor en deel iets persoonlijks.
Vertel in één woord hoe je je voelt.
Draai je naar de persoon naast je en bespreek.
Iedereen moet minstens één keer iets zeggen.
Geen van die opdrachten is per definitie slecht.
Maar er zit een vraag onder die we zelden stellen:
Wie bepaalt eigenlijk hoe betekenisvolle deelname eruit moet zien?
Die vraag vormt de kern van The Invitation Model van Speaking Bug.
The Invitation Model is een facilitatiemodel ontwikkeld door Artemis Kubala van Speaking Bug. Het helpt facilitators, trainers, moderatoren en mensen die vergaderingen begeleiden om participatie zo te ontwerpen dat ze niet vooraf vastleggen hoe mensen precies moeten deelnemen.
Het model vertrekt vanuit drie vragen:
1. Intention — Waartoe nodig ik mensen uit?
2. Capacity — Wat kan deze groep vandaag dragen?
3. Context — Wat heeft dit gesprek nodig?
Samen verschuiven die vragen de focus van Hoe krijg ik mensen zover dat ze deelnemen? naar:
Welke omstandigheden kan ik creëren waarin betekenisvolle deelname mogelijk wordt?
Dat verschil doet ertoe.
Een opdracht bepaalt hoe deelname eruit moet zien.
Een uitnodiging creëert een mogelijkheid.
Mensen kunnen erop ingaan. Ze kunnen voorzichtig aftasten. Ze kunnen op een andere manier deelnemen dan je had verwacht. Soms kiezen ze ervoor om niet op de uitnodiging in te gaan.
Dat betekent niet noodzakelijk dat je facilitatie mislukt is.
Keuzevrijheid maakt deel uit van het ontwerp.
Werkvormen worden vaak gekozen omdat we ze kennen, omdat ze energie brengen of simpelweg omdat ze deel uitmaken van ons vaste repertoire.
The Invitation Model begint ergens anders.
Voor je een werkvorm kiest, vraag je:
Waartoe nodig ik mensen eigenlijk uit?
Verbinding?
Nieuwsgierigheid?
Reflectie?
Meningsverschil?
Besluitvorming?
Persoonlijke openheid?
Gedeeld eigenaarschap?
Dat zijn heel verschillende uitnodigingen.
Stel dat je een workshop opent met de vraag:
“Vertel iets over jezelf dat niemand hier weet.”
Misschien is verbinding je bedoeling.
Maar de oefening voegt daar stilzwijgend nog een uitnodiging aan toe: persoonlijke informatie delen.
Die twee zijn niet hetzelfde.
Mensen kunnen verbinding maken via humor, samenwerken, nieuwsgierigheid, observatie, verschil van mening, verhalen, vragen of simpelweg door samen iets te doen.
Zodra je intentie helder is, ontstaat er meer ruimte om een uitnodiging te ontwerpen die daar werkelijk bij past.
Een goede werkvorm in de verkeerde groep kan een slechte interventie worden.
Capacity vraagt ons te kijken naar de mensen die daadwerkelijk voor ons zitten, niet alleen naar ons facilitatieplan.
Hoe goed kennen ze elkaar?
Hoeveel vertrouwen is er?
Is er spanning in de groep?
Zijn er machtsverschillen?
Zijn mensen moe?
Hebben ze er zelf voor gekozen om hier te zijn?
Wat is er vlak voor deze sessie gebeurd?
Wat vragen we impliciet van mensen om over zichzelf prijs te geven?
Neem een check-in waarin iedereen wordt gevraagd te vertellen hoe het echt met hen gaat.
In het ene team kan dat voor welkome openheid zorgen.
In een ander team zit de leidinggevende die volgende week ieders functioneringsgesprek voert mee in de kring.
De vraag is niet veranderd.
De draagkracht van de groep wel.
Dat is ook waarom we participatie niet kunnen ontwerpen met de meest zelfverzekerde persoon in de ruimte als norm.
Mensen verschillen in taal, positie, communicatiestijl, neurotype, culturele verwachtingen, vertrouwdheid met de groep en comfort met spontane deelname.
Een format dat voor de ene deelnemer energie geeft, kan voor een andere deelnemer net een drempel creëren.
Draagkracht gaat er niet om dat je voor mensen bepaalt wat ze wel of niet aankunnen.
Het betekent dat je erkent dat context invloed heeft op hoe mensen kunnen deelnemen.
De derde vraag kijkt verder dan de individuele deelnemers.
Wat heeft dit specifieke gesprek nodig?
Misschien moet er voldoende vertrouwen ontstaan om iets moeilijks bespreekbaar te maken.
Misschien is er nood aan duidelijkheid.
Misschien moeten meningsverschillen eindelijk zichtbaar mogen worden.
Misschien praat de groep al maanden en is het tijd om een beslissing te nemen.
Misschien is het meest zinvolle wat je kunt doen stoppen met nog een werkvorm toe te voegen en mensen gewoon tijd geven om na te denken.
Dezelfde groep kan daarom op verschillende momenten totaal andere uitnodigingen nodig hebben.
Stel dat je een teamvergadering begeleidt vlak na een moeilijke organisatorische mededeling.
Je had een energieke opener voorbereid om verbinding te creëren.
Je intentie kan nog steeds kloppen.
De werkvorm misschien niet meer.
Goede facilitatie betekent niet alleen dat je een plan goed uitvoert.
Het betekent ook dat je opmerkt wanneer dat plan de groep niet langer dient.
Stel dat je een groep van twintig mensen begeleidt die elkaar nog niet goed kennen.
Je wilt dat ze met elkaar in gesprek raken.
Een klassieke aanpak zou kunnen beginnen met:
“Zoek iemand die je nog niet kent en vertel elkaar een persoonlijk verhaal over een uitdaging die je onlangs hebt overwonnen.”
Pas nu The Invitation Model toe.
Intention:
Je wilt een eerste verbinding creëren en ervoor zorgen dat mensen later makkelijker met elkaar in gesprek gaan.
Capacity:
De groep heeft elkaar pas ontmoet. Er is nog weinig onderling vertrouwen. Mensen verschillen bovendien in hoe comfortabel ze zich voelen bij het delen van persoonlijke ervaringen.
Context:
Later in de sessie zullen ze moeten samenwerken, dus een eerste contact is nuttig. Een diepe persoonlijke band is op dit moment niet nodig.
De uitnodiging kan daardoor veel lichter worden:
“Straks is er even tijd om iemand te ontmoeten met wie je nog niet hebt gesproken. Je kunt uitwisselen wat je hier vandaag brengt, iets waar je nieuwsgierig naar bent, of gewoon beginnen waar jullie gesprek vanzelf begint.”
Het doel is niet verdwenen.
Maar als facilitator schrijf je niet langer voor hoe deelnemers dat doel precies moeten bereiken.
Daar zit de verschuiving.
Dat onderscheid is belangrijk.
The Invitation Model betekent niet dat facilitators nooit instructies mogen geven, grenzen mogen stellen of moeilijke dingen van mensen mogen vragen.
Sommige processen hebben structuur nodig.
Een vergadering waarin een beslissing moet worden genomen, heeft beslissingen nodig. In een training moet soms geoefend worden. Een begeleid conflict kan niet altijd comfortabel blijven.
Ook binnen grenzen kan keuzevrijheid bestaan.
De vraag is of elke eis die we aan deelnemers stellen werkelijk noodzakelijk is.
Als iedereen een keuze moet maken tussen drie voorstellen, kan deelname essentieel zijn.
Als iedereen eerst iets persoonlijks over zichzelf moet vertellen voordat die voorstellen besproken mogen worden, is dat waarschijnlijk niet zo.
Goede facilitatie schrapt structuur niet. Ze maakt bewustere keuzes over waar structuur nodig is.
Achter veel participatieve werkvormen zit een subtiele aanname:
Als mensen niet deelnemen, moet de facilitator een betere manier vinden om hen te activeren.
The Invitation Model vertrekt vanuit een andere gedachte.
Voor je vraagt hoe je mensen kunt activeren, kijk je naar de omstandigheden die je hebt gecreëerd.
Begrijpen mensen waarom hun bijdrage ertoe doet?
Is er voldoende veiligheid om van mening te verschillen?
Bevoordeelt de werkvorm mensen die snel denken en makkelijk spreken?
Kunnen mensen bijdragen zonder meer over zichzelf te vertellen dan ze willen?
Tellen verschillende vormen van deelname mee?
Is er daadwerkelijk iets gebeurd met wat mensen eerder hebben ingebracht?
Soms is wat eruitziet als een gebrek aan betrokkenheid geen gebrek aan motivatie.
Het vertelt je iets over het ontwerp.
Voor je een check-in, gespreksvorm, workshopoefening of opener kiest, begin eens hier:
Waartoe nodig ik mensen uit?
Benoem je werkelijke intentie voordat je de werkvorm kiest.
Wat kan deze groep vandaag dragen?
Kijk naar vertrouwen, relaties, macht, energie en de verschillende manieren waarop mensen het gesprek kunnen binnenkomen.
Wat heeft dit gesprek nodig?
Ontwerp voor wat hier en nu gebeurt, niet voor een denkbeeldige ideale deelnemer.
Kies daarna pas je werkvorm.
Niet andersom.
Want betekenisvolle participatie is niet iets wat we uit mensen moeten zien te krijgen.
We kunnen wel de omstandigheden ontwerpen waarin ze mogelijk wordt.
Je intentie benoemen is de eerste stap. Maar verbinding en nieuwsgierigheid zijn niet dezelfde invitation, en ze vragen ook niet hetzelfde van een groep.
In This is not an Icebreaker werken we die eerste vraag uit in zes invitation types: aanwezigheid, verbinding, nieuwsgierigheid, veiligheid en keuzevrijheid, eigenaarschap, en betekenis.
Het is geen volgorde die je afwerkt, en het zijn geen categorieën waar werkvormen in thuishoren. Het zijn zes antwoorden op de vraag waar wil ik mensen toe uitnodigen? - en het antwoord verandert hoe een goede opening eruitziet. Een invitation tot aanwezigheid vraagt mensen om aan te komen. Een invitation tot eigenaarschap vraagt hen om mee te bepalen wat er volgt. Allebei kunnen kloppen. Zelden op dezelfde ochtend.
Zodra je benoemt naar welke van de zes je reikt, wordt het kiezen van de werkvorm eenvoudiger. Vaak ook lichter.
The Invitation Model vormt een fundament van de Speaking Bug Library: een verzameling praktische tools voor het ontwerpen van betekenisvolle gesprekken, leerprocessen en participatie.
This Is Not an Icebreaker past het model specifiek toe op hoe we vergaderingen, workshops en leermomenten openen - weg van verplichte icebreakers en richting betekenisvolle uitnodigingen.
This Is Not an Icebreaker brengt het Invitation Model in de praktijk: 15 kant-en-klare uitnodigingen, opgebouwd rond zes verschillende intenties – van aanwezigheid en verbinding tot zeggenschap en betekenis. Gebruik ze zoals ze zijn, pas ze aan aan je groep, of gebruik het model om je eigen uitnodigingen te ontwerpen.
